Image
Әли мен Мұғауия (Алла олардан разы болсын) арасындағы қақтығыс: Сиффин шайқасы
Сұрақ: Әли мен Мұғауия (Алла олардан разы болсын) арасындағы қақтығыс жайлы айтып бересіз бе, олардың арасында қақтығыс не үшін болған?...
4 723
19 ноября, 15

Әли мен Мұғауия (Алла олардан разы болсын) арасындағы қақтығыс: Сиффин шайқасы

4 723
19 ноября, 15
АВТОР ЦИКЛА
Әли мен Мұғауия (Алла олардан разы болсын) арасындағы қақтығыс: Сиффин шайқасы
Хайбар шайқасы қай кезде болған және оған қанша сахаба қатысқан?
Сұрақ: Әли мен Мұғауия (Алла олардан разы болсын) арасындағы қақтығыс жайлы айтып бересіз бе, олардың арасында қақтығыс не үшін болған?
 
Жауап:
 
Сіздің қойған сауалыңызға жауап бермес бұрын, Әли мен Мұғауия (Алла олардан разы болсын) Пайғамбарымыздың (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) кереметтей сахабалары болғандығын білуіміз маңызды. Олардың сахабалар қатарында болуы екеуінің де Алла Тағаланың алдында дәрежелерінің жоғары екендігін білдіреді, қасиетті Құранның көптеген аяттарында және хадистерде сахабалардың артықшылығы жайында айтылған (1).

Сондықтан да, олардың жасаған қандай да бір іс-әрекетін я болмаса қабылдаған шешімін біз талқылап, кінәрат қоя алмаймыз, себебі Жаббар Иеміз Алла Тағаланың Өзі олардың білімі мен тақуалығына куә.
 
Енді біз Әли мен Мұғауия арасында болған қақтығыс төңірегінде болған оқиғаларға қысқаша түсіндірме беріп өтелік, бұл қақтығыс көбіне Сиффин шайқасы деген атпен белгілі.
 
Хижра жыл санауы бойынша 35 жылы Осман (Алла одан разы болсын) азапталып қайтыс болғаннан кейін халифат билігі Әлиге (Алла одан разы болсын) өтеді. Көптеген сахабалар адалдық жайында оған ант береді, бірақ Османның өліміне кінәлі қылмыскерлер өз жазасын тартпайынша кейбір сахабалар Әлидің билігін мойындағысы келмеді (2). Османды өлтірген қылмыстыларға жазаны талап еткендердің арасында сол уақытта Шам өлкесінің губернаторы қызметіндегі Мұғауия да болды (3). Ол Османның (Алла одан разы болсын) жақын туысы ретінде, ең алдымен Әлидің міндеті (Алла одан разы болсын) кінәлі адамдардың жазасын беру керек деп есептеді (4). Әли (Алла одан разы болсын) бұған қарсылық көрсетпеді, бірақ ең алдымен қандай да бір іс жасамас бұрын билігін нығайтып алуды жөн көрді. Османға қарсы болған адамдар сол кезде жоғарғы лауазымды, өте танымал кісілер болатын, сондықтан егер ең алдымен солармен қастасатын болса, болашақта бұл мұсылмандар арасында үлкен шиеліністерге алып келеді деп қауіптенді (5). Мұғауия сол адамдарға жаза беруін талап еткен кезде, Әли оған келіссе де, бірден қандай да бір әрекет жасай алмады. Мұғауияның жақтастары болса от үстіне май құйып, Әли Османның (Алла одан разы болсын) өлімін осы күйінде жаба салмақшы, сондықтан уақыт созып жүр деп, Мұғауияны Әлиге қарсы қоя бастады. Әли Османды өлтіргендердің жағына өтіп кетті деген қауесет Мұғауияның құлағына құйылып, бұл қақтығыс ара қарай өрши түседі (6). Мұғауия Әлидің ойындағысының анық-қанығына көз жеткізбей жатып, ол өзімен келіспейтін болса да, өздігімен шешім шығарып, әрекет ете бастады (7).
 
Әли (Алла одан разы болсын)  Мұғауияның (Алла одан разы болсын) әрекет ету жоспары жайында естіген кезде, алдымен онымен сөйлесу үшін оған елшілерді жібереді. Ол келіспеген жағдайда, Әли (Алла одан разы болсын) әскерін жинап алып, Мұғауияға (Алла одан разы болсын) барып оны тоқтатып, бұл жағдаятты өз бақылауына аламын деген тоқтамға келеді, себебі оның ісі мұсылмандар арасында шиеліністер тудыруы әбден ықтимал еді. Көп кешікпей бұл жағдай Сириядағы Сиффин деген жерде екі әскер арасында қарулы қақтығысқа әкеп соқтырады. Екі жақ бір келісімге келгісі келді (8), бірақ ақырында екі жақтан да көп әскер санының жоғалуына әкелген шайқас болады. Әлидің (Алла одан разы болсын) әскері үстем түсіп, Мұғауия (Алла одан разы болсын) қарулы шайқасты екі жақтап тоқтатуды ұсынды. (9) Адамдардың өмірін сақтап қалу үшін Әли де бұл ұсынысқа келісті. Әр жақ тахким деп аталатын келісім жасау үшін өз тарапынан бір адам таңдауы керек деген шешімге келді. Мұғауияның (Алла одан разы болсын)  әскерінен Амр бин әл-Ас (Алла одан разы болсын) таңдалды, ал Әбу Мұса әл-Ашари болса (Алла одан разы болсын) Әлидің әскерінен өкіл болып шықты. (10) Бұдан басқа, қарулы қақтығыстар тоқталады деген тоқтамға келді, әрі соңғы шешім сол жылдың Рамазан айында (11) шығарылады деп келісілді. (хижра бойынша 37 жыл) (12).
 
Рамазан айы келісімен, Амр бин әл-Ас пен Әбу Мұса әл-Ашари (Алла олардан разы болсын) кездесіп, халифат пен болашақ мұсылман империясы жайында ортақ бір шешімге келіп, ымыраласуға, татуласуға тырысып бақты. Алайда бұл келісімсөздер ешқандай да оң нәтижесін бере алмады, сөйтіп екі тарап та қолайлы шешімсіз қалды (13).
 
Әли мен Мұғауия (Алла олардан разы болсын) арасындағы қақтығыстың қысқаша анықтамасы, міне, осы. Ары қарай ашығырақ түсіндірудің ешқандай да мәнісі жоқ, себебі бұл жайында мән-жайды  ашығырақ түсіндіретін хабарлар әлсіз әрі анық емес, дүдәмалдау (сахих емес) болып жеткен. Бұдан бөлек, бұл тақырып сенім жайында және біздің сахабалар туралы пікіріміз төңірегінде болып табылады. Жоғарыда айтылғандай, Құранда олардың биік дәрежелері жайлы түсіндіріледі, сондықтан сол кездерде орын алған жай ғана тарихи уақиғаға анықтама беру үшін сахабалардың жоғарғы дәрежелерін төмендетіп, олардың атына өз бетімізше нұқсан келтіре алмаймыз.
 
Сөзіміздің нүктесін қоймас бұрын мынадай нәрселерге мән беруді ұсынамыз:
 
1. Мұғауия (Алла одан разы болсын) Алла Елшісінің (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) ұлы сахабасы болған (15), ол үшін Пайғамбарымыз (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп дұға жасаған:
  

اللهم اجعله هاديا مهديا واهد به


"Уа, Аллаһым, оны басшылықтың құралы ет, оны тура жолмен жүргіз және басқаларды да тура жолға салушы ет" (16).
 
2. Екі тарап та діннің пайдасы үшін және нені дұрыс деп білсе сол үшін шайқасқан (өз басының пайдасы немесе дүнияуи нәрселер үшін емес). Бірақ әхлү сүннет ғалымдары бұл қақтығыста Мұғауия (Алла одан разы болсын) қателік жасаған, ал Әли болса (Алла одан разы болсын) дұрыс әрекет еткен деп есептейді. Бұл Мұғауия күнәға батты деген сөз емес, ол тек өзінің жасаған шешімінде қателік жасаған, бірақ, ин шәә Аллаһ, ол өзі дұрыс деп санаған нәрсе үшін күрескені есебінен кешірілді. (17) Мұғауияның (Алла одан разы болсын) бұл әрекеті оның сахабалық дәрежесін кем түсірмейді, керісінше осындай шиеленістер туындаған кезде әрқашан да бір тараптың дұрыс екендігін, ал екінші тарап үшін де (басқа) ауқымды шешімдер бар екендігін көрсетеді. Біз Мұғауияға да, Әлиге де (Алла олардан разы болсын) дін жолында кетірген күш-қайраты, құрбандығы және ыждаһаттылығы үшін алғыс білдіруіміз керек.
 
Жоғарыда жазғандарымызды растау үшін төмендегі екі хадисті қарастыралық:
 
Осы оқиға жайында Пайғамбарымыздың өзі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқан:
 

قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: «لا تقوم الساعة حتى يقتتل فئتان دعواهما واحدة»


"Ыждаһаттылығы ортақ нәрсе үшін болған екі топ арасында шайқас болмайынша Қиямет Күні болмайды".
 
Хафиз Ибн Хажар әл-Әсқалани Сахих әл-Бухариге жазған өзінің түсіндірмесінде бұл келтірілген хадис Әли мен Мұғауияға (Алла олардан разы болсын) қатысты деп айтқан, "ыждаһаттылық" сөзі де екеуіне қатысты, себебі екеуі де Ислам жолында шайқасқан (18).
 
Сиффин шайқасында мерт болғандар жайлы Әлиден (Алла одан разы болсын) сұралған кезде, оның былай деп жауап бергені Ибн Халдуннің "Тарих" еңбегінде жазылған:
 

«والذي نفسي بيده لا يموتن أحد من هؤلاء وقلبه نقي إلا دخل الجنة»


"Жанымды Қолында Ұстаушымен ант етемін, бұл адамдардың ешбірі (яғни шайқаста мерт болғандар) Жәннат жайында хабарды алмастан қайтыс болмады". (19)
 
3. Осындай мәселелер төңірегіндегі мәліметтерді оқығанда біз әрдайым жүрегімізді ашуымыз керек, сахабалардың қайсыбірі жайында келеңсіз сөздер айтып тілімізді былғауға жол бермеуіміз тиіс.
 
Қорыта келе, ұлы халиф Омар ибн Абдул Азиздің мынадай даналық сөздерін келтіруді жөн көрдік:
 

تلك دماء طهر الله أيدينا منها فلا نلوث ألسنتنا بها

 
"Бұл қаннан (осы шайқаста құрбан болғандардың қанын меңзеп тұр) Алла Тағала біздің қолдарымызды таза қылды. Сол үшін де сондай пәк адамдардың атына тілімізбен кірбің салмауымыз керек" (20).

 

Алла Тағала дұрысырақ біледі.

 
[1] Мұғауия аур Тарихи Хакаик, 11 бет, Мактаба Маъарифуль Құран

[2] Әл-Камил фи ат-тарих, 2-том, 461- 466 беттер, Дар әл-Хадис

[3] Сонда, 468, 469 б.; Әл-Маусуъат әл-Муйяссара фи ат-Тарих әл-Ислами, 1 том, 161 бет, Мууасуа Икра

[4] قَالَ: وَخَرَجَ أَبُو الدَّرْدَاءِ وَأَبُو أُمَامَةَ فَدَخَلَا على معاوية فقالا له: يا معاوية على ما تقاتل هذا الرجل؟ فوالله إنه أقدم منك ومن أبيك إسلاماً، وَأَقْرَبُ مِنْكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَحَقُّ بِهَذَا الْأَمْرِ مِنْكَ. فَقَالَ: أُقَاتِلُهُ عَلَى دَمِ عُثْمَانَ وَأَنَّهُ أَوَى قَتَلَتَهُ، فَاذْهَبَا إِلَيْهِ فَقُولَا لَهُ فَلْيُقِدْنَا مِنْ قَتَلَةِ عثمان ثم أنا أول من بايعه مَنْ أَهْلِ الشَّام
(البداية و النهاية لإبن كثير، ج ٨، ص ٣٦، دار ابن رجب)

[5] Фатауа Махмудийя, 2 том, 73 бет, Даруль ифта Жамиъа Фарукийя

[6] فَسَارَ جَرِيرٌ إِلَى مُعَاوِيَةَ، فَلَمَّا قَدِمَ عَلَيْهِ مَاطَلَهُ وَاسْتَنْظَرَهُ وَاسْتَشَارَ عَمْرًا، فَأَشَارَ عَلَيْهِ أَنْ يَجْمَعَ أَهْلَ الشَّامِ، وَيُلْزِمَ عَلِيَّا دَمَ عُثْمَانَ وَيُقَاتِلَهُ بِهِمْ، فَفَعَلَ مُعَاوِيَةُ ذَلِكَ، وَكَانَ أَهْلُ الشَّامِ لَمَّا قَدِمَ عَلَيْهِمُ النُّعْمَانُ بْنُ بَشِيرٍ بِقَمِيصِ عُثْمَانَ الَّذِي قُتِلَ فِيهِ مَخْضُوبًا بِالدَّمِ بِأَصَابِعِ زَوْجَتِهِ نَائِلَةَ، إِصْبَعَانِ مِنْهَا وَشَيْءٌ مِنَ الْكَفِّ وَإِصْبَعَانِ مَقْطُوعَتَانِ مِنْ أُصُولِهِمَا، وَنِصْفُ الْإِبْهَامِ، وَضَعَ مُعَاوِيَةُ الْقَمِيصَ عَلَى الْمِنْبَرِ، وَجَمَعَ الْأَجْنَادَ إِلَيْهِ، فَبَكَوْا عَلَى الْقَمِيصِ مُدَّةً وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ، وَالْأَصَابِعُ مُعَلَّقَةٌ فِيهِ، وَأَقْسَمَ رِجَالٌ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ أَنْ لَا يَمَسَّهُمُ الْمَاءُ إِلَّا لِلْغُسْلِ مِنَ الْجَنَابَةِ، وَأَنْ لَا يَنَامُوا عَلَى الْفُرُشِ حَتَّى يَقْتُلُوا قَتَلَةَ عُثْمَانَ، وَمَنْ قَامَ دُونَهُمْ قَتَلُوهُ. فَلَمَّا عَادَ جَرِيرٌ إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيٍّ، وَأَخْبَرَهُ خَبَرَ مُعَاوِيَةَ، وَاجْتِمَاعَ أَهْلِ الشَّامِ مَعَهُ عَلَى قِتَالِهِ، وَأَنَّهُمْ يَبْكُونَ عَلَى عُثْمَانَ وَيَقُولُونَ: إِنَّ عَلِيًّا قَتَلَهُ وَآوَى قَتَلَتَهُ، وَأَنَّهُمْ لَا يَنْتَهُونَ عَنْهُ حَتَّى يَقْتُلَهُمْ أَوْ يَقْتُلُوهُ، قَالَ الْأَشْتَرُ لِعَلِيٍّ: قَدْ كُنْتُ نَهَيْتُكَ أَنْ تُرْسِلَ جَرِيرًا، وَأَخْبَرْتُكَ بِعَدَاوَتِهِ وَغِشِّهِ، وَلَوْ كُنْتَ أَرْسَلْتَنِي لَكَانَ خَيْرًا مِنْ هَذَا الَّذِي أَقَامَ عِنْدَهُ حَتَّى لَمْ يَدَعْ بَابًا يَرْجُو فَتْحَهُ إِلَّا فَتْحَهُ، وَلَا بَابًا يَخَافُ مِنْهُ إِلَّا أَغْلَقَهُ. فَقَالَ جَرِيرٌ: لَوْ كُنْتَ ثَمَّ لَقَتَلُوكَ، لَقَدْ ذَكَرُوا أَنَّكَ مِنْ قَتَلَةِ عُثْمَانَ. فَقَالَ الْأَشْتَرُ: وَاللَّهِ لَوْ أَتَيْتُهُمْ لَمْ يُعْيِنِي جَوَابُهُمْ وَلَحَمَلْتُ مُعَاوِيَةَ عَلَى خُطَّةٍ أُعْجِلُهُ فِيهَا عَنِ الْفِكْرِ، وَلَوْ أَطَاعَنِي [فِيكِ] أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ لِحَبَسَكَ وَأَشْبَاهَكَ حَتَّى يَسْتَقِيمَ هَذَا الْأَمْرُ
(الكامل في التاريخ لإبن الأثير ج ٢، ص ٥٢٣-٥٢٤، دار الحديث)

[7] Сол жерде; Әл-Камил фи ат -тарих, 2 том, 464- 466 беттер және469-470 беттер, Даруль-хадис
وَقِيلَ: إِنَّ عَمْرًا لَمَّا بَلَغَهُ قَتْلُ عُثْمَانَ قَالَ: أَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، أَنَا قَتَلْتُهُ، وَأَنَا بَوَادِي السِّبَاعِ، إِنْ يَلِ هَذَا الْأَمْرَ طَلْحَةُ فَهُوَ فَتَى الْعَرَبِ سَيْبًا، وَإِنْ يَلِهِ ابْنُ أَبِي طَالِبٍ فَهُوَ أَكْرَهُ مَنْ يَلِيهِ إِلَيَّ. فَبَلَغَهُ بَيْعَةُ عَلِيٍّ، فَاشْتَدَّ عَلَيْهِ، وَأَقَامَ يَنْتَظِرُ مَا يَصْنَعُ النَّاسُ، فَأَتَاهُ مَسِيرُ عَائِشَةَ، وَطَلْحَةَ، وَالزُّبَيْرِ، فَأَقَامَ يَنْتَظِرُ مَا يَصْنَعُونَ، فَأَتَاهُ الْخَبَرُ بِوَقْعَةِ الْجَمَلِ، فَأُرْتِجَ عَلَيْهِ أَمْرُهُ، فَسَمِعَ أَنَّ مُعَاوِيَةَ بِالشَّامِ لَا يُبَايِعُ عَلِيًّا، وَأَنَّهُ يُعَظِّمُ شَأْنَ عُثْمَانَ، وَكَانَ مُعَاوِيَةُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ عَلِيٍّ، فَدَعَا ابْنَيْهِ عَبْدَ اللَّهِ وَمُحَمَّدًا فَاسْتَشَارَهُمَا وَقَالَ: مَا تَرَيَانِ؟ أَمَّا عَلِيٌّ فَلَا خَيْرَ عِنْدَهُ، وَهُوَ يَدُلُّ بِسَابِقَتِهِ، وَهُوَ غَيْرُ مُشْرِكِي فِي شَيْءٍ مِنْ أَمْرِهِ. فَقَالَ لَهُ ابْنُهُ عَبْدُ اللَّهِ: تُوُفِّيَ النَّبِيُّ – صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ – وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرَ وَهُمْ عَنْكَ رَاضُونَ، فَأَرَى أَنْ تَكُفَّ يَدَكَ وَتَجْلِسَ فِي بَيْتِكَ حَتَّى يَجْتَمِعَ النَّاسُ [عَلَى إِمَامٍ فَتُبَايِعَهُ] . وَقَالَ لَهُ ابْنُهُ مُحَمَّدٌ: أَنْتَ نَابٌ مِنْ أَنْيَابِ الْعَرَبِ وَلَا أَرَى أَنْ [يَجْتَمِعَ هَذَا الْأَمْرُ] وَلَيْسَ لَكَ فِيهِ صَوْتٌ. فَقَالَ عَمْرٌو: أَمَّا أَنْتَ يَا عَبْدَ اللَّهِ فَأَمَرْتَنِي بِمَا هُوَ خَيْرٌ لِي فِي آخِرَتِي وَأَسْلَمُ لِي فِي دِينِي، وَأَمَّا أَنْتَ يَا مُحَمَّدُ فَأَمَرْتَنِي بِمَا هُوَ خَيْرٌ لِي فِي دُنْيَايَ، وَشَرٌّ لِي فِي آخِرَتِي. ثُمَّ خَرَجَ وَمَعَهُ ابْنَاهُ حَتَّى قَدِمَ عَلَى مُعَاوِيَةَ، فَوَجَدَ أَهْلَ الشَّامِ يَحُضُّونَ مُعَاوِيَةَ عَلَى الطَّلَبِ بِدَمِ عُثْمَانَ، وَقَالَ عَمْرٌو: أَنْتُمْ عَلَى الْحَقِّ، اطْلُبُوا بِدَمِ الْخَلِيفَةِ الْمَظْلُومِ، وَمُعَاوِيَةُ لَا يَلْتَفِتُ إِلَيْهِ، فَقَالَ لِعَمْرٍو ابْنَاهُ: أَلَا تَرَى مُعَاوِيَةَ لَا يَلْتَفِتُ إِلَيْكَ؟ فَانْصَرِفْ إِلَى غَيْرِهِ. فَدَخَلَ عَمْرٌو عَلَى مُعَاوِيَةَ فَقَالَ لَهُ: وَاللَّهِ لَعَجَبٌ لَكَ! إِنِّي أَرْفِدُكَ بِمَا أَرْفِدُكَ وَأَنْتَ مُعْرِضٌ عَنِّي، [أَمَا وَاللَّهِ] إِنْ قَاتَلْنَا مَعَكَ نَطْلُبُ بِدَمِ الْخَلِيفَةِ إِنَّ فِي النَّفْسِ [مِنْ ذَلِكَ] مَا فِيهَا، حَيْثُ تُقَاتِلُ مَنْ تَعْلَمُ سَابِقَتَهُ وَفَضْلَهُ وَقَرَابَتَهُ، وَلَكِنَّا أَرَدْنَا هَذِهِ الدُّنْيَا. فَصَالَحَهُ مُعَاوِيَةُ وَعَطَفَ عَلَيْهِ.
(الكامل في التاريخ لإبن الأثير) ج ٢، ص ٥٢٢-٥٢٣، دار الحديث)

[8] Әл-Маусуъат әл-Муйяссара фи ат-Тарих әл-Ислами, 1 том, 163 бет, Мууасуа Икра
وَمَكَثَ عَلِيٌّ يَوْمَيْنِ لَا يُرْسِلُ إِلَيْهِمْ أَحَدًا وَلَا يَأْتِيهِ أَحَدٌ، ثُمَّ إِنَّ عَلِيًّا دَعَا أَبَا عَمْرٍو بَشِيرَ بْنَ عَمْرِو بْنِ مِحْصَنٍ الْأَنْصَارِيَّ، وَسَعِيدَ بْنَ قَيْسٍ الْهَمْدَانِيَّ، وَشَبَثَ بْنَ رِبْعِيٍّ التَّمِيمِيَّ، فَقَالَ لَهُمْ: ائْتُوا هَذَا الرَّجُلَ وَادْعُوهُ إِلَى اللَّهِ، وَإِلَى الطَّاعَةِ وَالْجَمَاعَةِ. فَقَالَ لَهُ شَبَثٌ: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَلَا تُطْمِعُهُ فِي سُلْطَانٍ تَوَلِّيهِ إِيَّاهُ، أَوْ مَنْزِلَةٍ تَكُونُ لَهُ بِهَا أَثَرَةٌ عِنْدِكَ إِنْ هُوَ بَايَعَكَ؟ قَالَ: انْطَلِقُوا إِلَيْهِ وَاحْتَجُّوا عَلَيْهِ، وَانْظُرُوا مَا رَأْيُهُ. وَهَذَا فِي أَوَّلِ ذِي الْحِجَّةِ. فَأَتَوْهُ فَدَخَلُوا عَلَيْهِ، فَابْتَدَأَ بَشِيرُ بْنُ عَمْرٍو الْأَنْصَارِيُّ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَقَالَ: يَا مُعَاوِيَةَ إِنَّ الدُّنْيَا عَنْكَ زَائِلَةٌ، وَإِنَّكَ رَاجِعٌ إِلَى الْآخِرَةِ، وَإِنَّ اللَّهَ مُحَاسِبُكَ بِعَمَلِكَ وَمُجَازِيكَ عَلَيْهِ، وَإِنِّي أَنْشُدُكَ اللَّهَ أَنْ تُفَرِّقُ جَمَاعَةَ هَذِهِ الْأُمَّةَ وَأَنْ تَسْفِكَ دِمَاءَهَا بَيْنَهَا.
فَقَطَعَ عَلَيْهِ مُعَاوِيَةُ الْكَلَامَ وَقَالَ: هَلَّا أَوْصَيْتَ بِذَلِكَ صَاحِبَكَ؟ فَقَالَ أَبُو عَمْرٍو: إِنَّ صَاحِبِي لَيْسَ مِثْلَكَ، إِنَّ صَاحِبِي أَحَقُّ الْبَرِّيَّةِ كُلِّهَا بِهَذَا الْأَمْرِ، فِي الْفَضْلِ وَالدِّينِ وَالسَّابِقَةِ فِي الْإِسْلَامِ وَالْقَرَابَةِ بِالرَّسُولِ – صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ -. قَالَ: فَمَاذَا يَقُولُ؟ قَالَ: يَأْمُرُكَ بِتَقْوَى اللَّهِ (وَأَنْ تُجِيبَ) ابْنَ عَمِّكَ إِلَى مَا يَدْعُوكَ إِلَيْهِ مِنَ الْحَقِّ، فَإِنَّهُ أَسْلَمُ لَكَ فِي دُنْيَاكَ، وَخَيْرٌ لَكَ فِي عَاقِبَةِ أَمْرِكَ! قَالَ مُعَاوِيَةُ: وَنَتْرُكُ دَمَ بْنِ عَفَّانَ؟ لَا وَاللَّهِ لَا أَفْعَلُ ذَلِكَ أَبَدًا.
(الكامل في التاريخ لإبن الأثير) ج ٢، ص ٥٣٠، دار الحديث)

[9] Әл-Камил фи ат -тарих, 2 том, 552-553 бет, Даруль-хадис

[10] Сол жерде, 555-556 беттер;
Әл-Маусуъат әл-Муйяссара фи ат-Тарих әл-Ислами, 1 том, 163 бет, Мууасуа Икра
فكتب الكاتب: هَذَا مَا تَقَاضَى عَلَيْهِ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَمُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ، قَاضَى عَلِيٌّ عَلَى أَهْلِ الْعِرَاقِ وَمَنْ مَعَهُمْ مِنْ شِيعَتِهِمْ وَالْمُسْلِمِينَ، وَقَاضَى مُعَاوِيَةُ عَلَى أَهْلِ الشَّامِ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُسْلِمِينَ إِنَّا نَنْزِلُ عند حكم الله وكتابه ونحيي ما أحيى الله، وَنُمِيتُ مَا أَمَاتَ اللَّهُ فَمَا وَجَدَ الْحَكَمَانِ في كتاب الله – وهما أبو موسى الْأَشْعَرِيُّ وَعَمْرُو بْنُ الْعَاصِ -، عَمِلَا بِهِ وَمَا لَمْ يَجِدَا فِي كِتَابِ اللَّهِ فَالسُّنَّةُ الْعَادِلَةُ الْجَامِعَةُ غَيْرُ الْمُتَفَرِّقَةِ.
(البداية و النهاية، ج ٨، ص ٥٦، دار ابن رجب)

[11] Имам әл-Уақидидің  айтуы бойынша олардың кездескен айы Шағбан болатын [Әл-Бидая уәән-Нихая, 8 том, 62 бет, Дар Ибн Раджаб]

[12] ثُمَّ أَخَذَ الْحَكَمَانِ مِنْ علي ومعاوية ومن الجندين العهود والمواثيق أَنَّهُمَا آمِنَانِ عَلَى أَنْفُسِهِمَا وَأَهْلِهِمَا، وَالْأُمَّةُ لَهُمَا أنصار على الذي يتقاضيان عليه، وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُسْلِمِينَ مِنَ الطَّائِفَتَيْنِ كِلَيْهِمَا عَهْدُ الله وميثاقه أنهما عَلَى مَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ، وَأَجَّلَا الْقَضَاءَ إلى رمضان وإن أحبا أن يوخرا ذَلِكَ عَلَى تَرَاضٍ مِنْهُمَا، وَكُتِبَ فِي يَوْمِ الأربعاء لثلاث عشر خَلَتْ مِنْ صَفَرٍ سَنَةَ سَبْعٍ وَثَلَاثِينَ، عَلَى أَنْ يُوَافِيَ عَلِيٌّ وَمُعَاوِيَةُ مَوْضِعَ الْحَكَمَيْنِ بِدُومَةِ الْجَنْدَلِ فِي رَمَضَانَ، وَمَعَ كُلِّ وَاحِدٍ مِنَ الْحَكَمَيْنِ أَرْبَعُمِائَةٍ مِنْ أَصْحَابِهِ، فَإِنْ لَمْ يَجْتَمِعَا لِذَلِكَ اجْتَمَعَا مِنَ الْعَامِ الْمُقْبِلِ بِأَذْرُحَ
(البداية و النهاية، ج ٨، ص ٥٦، دار ابن رجب)

[13] Әл-Бидая уә ән-Нихая, 8 том, 64-65 беттер, Дар Ибн Раджаб;
وَأَرَادَ عَمْرٌو بِذَلِكَ كُلِّهِ أَنْ يُقَدِّمَهُ فِي خَلْعِ عَلِيٍّ، فَلَمَّا أَرَادَهُ عَمْرٌو عَلَى ابْنِهِ وَعَلَى مُعَاوِيَةَ فَأَبَى، وَأَرَادَ أَبُو مُوسَى ابْنَ عُمَرَ فَأَبَى عَمْرٌو، قَالَ لَهُ عَمْرٌو: خَبِّرْنِي مَا رَأْيُكَ؟ قَالَ: أَرَى أَنْ نَخْلَعَ هَذَيْنِ الرَّجُلَيْنِ وَنَجْعَلَ الْأَمْرَ شُورَى، فَيَخْتَارَ الْمُسْلِمُونَ لِأَنْفُسِهِمْ مَنْ أَحَبُّوا. فَقَالَ عَمْرٌو: الرَّأْيُ مَا رَأَيْتَ. فَأَقْبَلَا إِلَى النَّاسِ وَهُمْ مُجْتَمِعُونَ، فَقَالَ عَمْرٌو: يَا أَبَا مُوسَى أَعْلِمْهُمْ أَنَّ رَأَيْنَا قَدِ اتَّفَقَ. فَتَكَلَّمَ أَبُو مُوسَى فَقَالَ: إِنَّ رَأَيْنَا قَدِ اتَّفَقَ عَلَى أَمْرٍ نَرْجُو أَنْ يُصْلِحَ اللَّهُ بِهِ أَمْرَ هَذِهِ الْأُمَّةِ. …وَكَانَ أَبُو مُوسَى مُغَفَّلًا فَقَالَ: إِنَّا قَدِ اتَّفَقْنَا، وَقَالَ: أَيُّهَا النَّاسُ، إِنَّا قَدْ نَظَرْنَا فِي أَمْرِ هَذِهِ الْأُمَّةِ، فَلَمْ نَرَ أَصْلَحَ لِأَمْرِهَا وَلَا أَلَمَّ لِشَعَثِهَا مَنْ أَمْرٍ قَدْ أَجْمَعَ رَأْيِي وَرَأْيُ عَمْرٍو عَلَيْهِ، وَهُوَ أَنْ نَخْلَعَ عَلِيًّا وَمُعَاوِيَةَ، وَيُوَلِّي النَّاسُ أَمْرَهُمْ مَنْ أَحَبُّوا، وَإِنِّي قَدْ خَلَعْتُ عَلِيًّا وَمُعَاوِيَةَ…وَأَقْبَلَ عَمْرٌو فَقَامَ وَقَالَ: إِنَّ هَذَا قَدْ قَالَ مَا سَمِعْتُمُوهُ وَخَلْعَ صَاحِبَهُ، وَأَنَا أَخْلَعُ صَاحِبَهُ كَمَا خَلَعَهُ، وَأُثْبِتُ صَاحِبِي مُعَاوِيَةَ، فَإِنَّهُ وَلِيُّ ابْنِ عَفَّانَ، وَالطَّالِبُ بِدَمِهِ، وَأَحَقُّ النَّاسِ بِمَقَامِهِ.
(الكامل في التاريخ، ج ٢، ص ٥٦٥-٥٦٦، دار الحديث)

[14] Мұғауия аур Тарихи Хакаик, 135, Мактаба Маъарифул Құран

[15] Фатауа Даруль Улуюм Деобанд, 12 том, 256 бет, Даруль Ишаъат; Фатауа Рахимийя, 3 том, 87 бет, Даруль Ишаъат

[16] СунанТирмизи, 3842, The Chapters on Praises бөлімі

[17] Мұғауия аур Тарихи Хакаик, 139 бет, Мактаба Маъарифуль Құран;
وَمَذْهَبُ أَهْلِ السُّنَّةِ وَالْحَقُّ إِحْسَانُ الظَّنِّ بِهِمْ وَالْإِمْسَاكُ عَمَّا شَجَرَ بَيْنَهُمْ وَتَأْوِيلُ قِتَالِهِمْ وَأَنَّهُمْ مُجْتَهِدُونَ مُتَأَوِّلُونَ لَمْ يَقْصِدُوا مَعْصِيَةً ولامحض الدُّنْيَا بَلِ اعْتَقَدَ كُلُّ فَرِيقٍ أَنَّهُ الْمُحِقُّ وَمُخَالِفُهُ بَاغٍ فَوَجَبَ عَلَيْهِ قِتَالُهُ لِيَرْجِعَ إِلَى أَمْرِ اللَّهِ وَكَانَ بَعْضُهُمْ مُصِيبًا وَبَعْضُهُمْ مُخْطِئًا مَعْذُورًا فِي الْخَطَأِ لِأَنَّهُ لِاجْتِهَادٍ وَالْمُجْتَهِدُ إِذَا أَخْطَأَ لَا إِثْمَ عَلَيْهِ وَكَانَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ هُوَ الْمُحِقُّ الْمُصِيبُ فِي تِلْكِ الْحُرُوبِ هَذَا مَذْهَبُ أَهْلِ السُّنَّةِ وَكَانَتِ الْقَضَايَا مُشْتَبِهَةٌ حَتَّى إِنَّ جَمَاعَةً مِنَ الصَّحَابَةِ تَحَيَّرُوا فِيهَا فَاعْتَزَلُوا الطَّائِفَتَيْنِ وَلَمْ يُقَاتِلُوا وَلَمْ يَتَيَقَّنُوا الصَّوَابَ ثُمَّ تَأَخَّرُوا عَنْ مُسَاعَدَتِهِ مِنْهُمْ
(شرح النووي علي صحيح مسلم، حديث ٢٨٨٨، كتاب الفتن و أشراط الساعة)

[18] وَقَوْلُهُ فِئَتَانِ بِكَسْرِ الْفَاءِ بَعْدَهَا هَمْزَةٌ مَفْتُوحَةٌ تَثْنِيَةُ فِئَةٍ أَيْ جَمَاعَةٍ وَوَصَفَهُمَا فِي الرِّوَايَةِ الْأُخْرَى بِالْعِظَمِ أَيْ بِالْكَثْرَةِ وَالْمُرَادُ بِهِمَا مَنْ كَانَ مَعَ عَلِيٍّ وَمُعَاوِيَةَ لَمَّا تَحَارَبَا بِصِفِّينَ وَقَوْلُهُ دَعْوَاهُمَا وَاحِدَةٌ أَيْ دِينُهُمَا وَاحِدٌ لِأَنَّ كُلًّا مِنْهُمَا كَانَ يَتَسَمَّى بِالْإِسْلَامِ أَوِ الْمُرَادُ أَنَّ كُلًّا مِنْهُمَا كَانَ يَدَّعِي أَنَّهُ الْمُحِقُّ
(فتح الباري، ج ٦، ص ٦٩٥-٦٩٦، دار الحديث)

[19] Мукаддима Тарих Ибн Халдуна, 174 бет, Дар Ихья ат-турас.

[20] Миркат әл-Мафатих шарх Мишкат әл-масабих, 8 том, 3397 бет, Даруль Фикр.

ИНТЕРЕСНЫЕ МАТЕРИАЛЫ

Image
Тірісінде Жәннатпен сүйіншіленген он сахаба
Осы аяттан көрініп тұрғандай, Алла сахабалардың барлығына Жәннатты уәде етеді. Көптеген жақсы қасиеттерге ие болған сахабалардың көпшілігі жалпы Жәннат жайында сүйінші хабарды алды. ...
6 351
5 августа, 15